هپاتيت (التهاب كبد) مي تواند به وسيله بسياري از داروها و مواد سمي و ويروس هاي مختلف ايجاد شود كه تظاهرات باليني آنها ممكن است كاملاً شبيه يكديگر باشد. ويروس هاي اختصاصي كه سبب هپاتيت ويروسي شامل: ويروس هپاتيت HAV) A ) ، ويروس هپاتيت HBV) B )، ويروس هپاتيت HCV)C )، ويروس هپاتيت D (عامل دلتا) و ويروس هپاتيت E( نوعي هپاتيت منتقله از راه گوارشي كه به شكل اپيدمي در آسيا و شمال آفريقا و مكزيك مشاهده شده است) مي شود. اصطلاح ويروس هپاتيت HGV) G ) به تازگي براي عاملي به كار مي رود كه به ندرت موجب هپاتيت واضح مي شود. تصوير باليني هپاتيت ويروسي بي نهايت متغير بوده و از يك عفونت بدون علامت تا يك بيماري برق آسا و كشنده در مدت چند روز متفاوت است.
    * هپاتيت A
    انتقال عامل اين بيماري تقريباً منحصر به راه مدفوعي -دهاني است. انتشار ويروس هپاتيت A از شخصي به شخص ديگر با رعايت نكردن بهداشت فردي و ازدحام جمعيت تشديد مي شود. مصرف غذا، آب، شير و صدف آلوده، به صورت همه گير يا تك گير، موجب ابتلابه بيماري مي شود.
    هپاتيت A در اواخر پائيز و اوايل زمستان شيوع بيشتري دارد. در كشورهاي پيشرفته بروز هپاتيت A به علت ارتقاي سطح بهداشت كاهش يافته است.
    در كشورهاي در حال توسعه همگام با كاهش شيوع عفونت هاي خفيف در دوران كودكي احتمال بروز عفونت شديد در بالغين جامعه افزايش مي يابد، همچنين مسافرت به مناطق آندميك، منشا عفونت نزد بزرگسالان ساكن مناطق غيرآندميك است. كانون هاي اپيدميولوژيك عفونت هپاتيت A كه اخيراً شناسايي شده است شامل مراكز نگهداري كودكان، بخش هاي مراقبت مخصوص نوزادان و مصرف كنندگان داروهاي وريدي است. با اين كه هپاتيت A به ندرت از راه خون منتقل مي شود چند مورد از اين بيماري در كساني كه عوامل انعقادي تغليظ شده را دريافت مي كنند، شناسايي شده است.
    * هپاتيت B
    ابتلابه هپاتيت B انتشار وسيعي در سراسر جهان دارد. شيوع عفونت با اين ويروس به عوامل مختلفي از جمله عادات اجتماعي مانند خالكوبي، حجامت، اعتياد و غيره وابسته است. براساس آمارهاي موجود در ايران حداقل دو درصد از جمعيت شهري به اين بيماري مبتلابوده و انتقال از مادران آلوده به نوزادان مهم ترين شيوه انتقال است.
    درمان اين بيماري به دليل طولاني بودن و گراني داروها و نياز به انجام آزمايش ها و مراجعات مكرر به پزشك، پرهزينه است و گاهي امكان پرداخت آن از سوي بيماران وجود ندارد. اين بيماري علاوه بر ايجاد مشكلات مالي و عاطفي در خانواده ها، بار سنگين اقتصادي بر دوش دولت قرار مي دهد.
    بسياري از بيماران به علت عدم شناخت زودرس بيماري، در مراحل پيشرفته براي درمان مراجعه مي كنند و در نتيجه درمان هاي موجود براي آنان مؤثر واقع نمي شود.در بيشتر موارد ويروس هپاتيت B از راه هاي غيرپوستي (و نيز تماس هاي مخفي پوستي كه كمتر جلب توجه مي كنند) منتقل مي شود. بيماري تقريباً در تمام نقاط بدن افراد آلوده به ويروس هپاتيت B مثل بزاق اشك، مايع مغزي ـ نخاعي، شيره معدي و ادرار و حتي به ندرت در مدفوع بيمار مشاهده مي شود.از سويي دو راه غيرپوستي برخورد با ويروس كه تازگي به عنوان مهم ترين روش هاي انتقال ويروس مورد توجه قرار گرفته اند «تماس نزديك» و «انتقال در هنگام زايمان» است. گروه هاي ديگري كه ميزان عفونت در آنها بالاست عبارتند از: افرادي كه همسر آنها مبتلابه هپاتيت B حاد است، كساني كه از نظر جنسي بي بند و بار هستند، كاركنان پزشكي كه با خون تماس دارند، افرادي كه نياز به تزريق خون مكرر خصوصاً فرآورده هاي خوني تغليظ شده (بخصوص هموفيلي ها) دارند، ساكنين و كاركنان آسايشگاه هاي عقب افتادگان ذهني و زندان ها و به ميزان كمتر، اعضاي خانواده بيماران مبتلابه بيماري مزمن كبدي.
    * هپاتيت C
    حداقل سه نوع ويروس در بروز اين هپاتيت دخالت دارند.هپاتيت C شايع ترين نوع هپاتيت است كه به دنبال ترانسفوزيون خون ايجاد مي شود.كودكاني كه مرتب ترانسفوزيون خون احتياج دارند يا افرادي كه حجم زيادي خون دريافت مي كنند، بيش از ديگران در معرض ابتلابه هپاتيت C قرار دارند.
    دوره نهفته هپاتيت C متغير است كه اين موضوع گوناگوني عوامل ايجاد كننده هپاتيتC را نشان مي دهد.اين دوره به طور متوسط بين شش تا ۹ هفته تخمين زده مي شود.سير باليني هپاتيت C به هپاتيت B شباهت دارد و فقط علائم خفيف تر هستند. در بيشتر موارد حالت ناقل مزمن در افراد مبتلابه وجود مي آيد و تعداد قابل ملاحظه اي از بيماران به اختلالات مزمن كبدي مبتلامي شوند همچنين خطر ابتلابه سيروز كبدي پس از هپاتيت C افزايش مي يابد.به نظر مي رسد مخزن اصلي ويروس هاي عامل هپاتيتC، انسان باشد.شيوع بيماري در كساني كه از خون خون دهندگان حرفه اي استفاده كرده اند، بيشتر است.مواردي از بيماري نيز به دنبال اهداي خون از سوي افراد سالم گزارش شده است كه دلالت بر وجود حاملين مزمن عامل يا عوامل بيماري مي كند.هپاتيتC از طريق غير تزريقي نيز قدرت انتقال دارد.تماس نزديك بين افراد يك خانواده و زوجها و آلوده شدن نوزادان از طريق مادران مبتلا، از ديگر روش هاي انتقال بيماري است.براساس گزارشي از هندوستان به نظر مي رسد كه احتمال انتقال هپاتيت C از طريق مصرف آب آلوده نيز وجود داشته باشد.
    * هپاتيت D
    اين ويروس داراي انتشار جهاني است.در كشورهاي مديترانه اي (آفريقاي شمالي و اروپاي شرقي و خاورميانه)، عفونت در ميان مبتلايان به هپاتيت B به صورت آندميك وجود دارد و بيماري بيشتر از راه هاي غير پوستي، مخصوصاً تماس هاي نزديك فردي منتقل مي شود. در مناطق غير آندميك مثل ايالات متحده و اروپاي غربي عفوت HDV مربوط به افرادي است كه مرتب در معرض خون و فرآورده هاي خوني هستند و مشخصاً در معتادان و هموفيلي ها ديده مي شود.
    * خصوصيات باليني و آزمايشگاهي
    علائم و نشانه ها: هپاتيت حاد ويروسي پس از دوره كموني كه بر حسب عامل به وجود آورنده آن متفاوت است، بروز مي كند.به طور كلي دوره كمون هپاتيتA بين ۱۵ تا ۴۵ روز (به طور متوسط چهار هفته) است.
    طول دوره كمون در مورد هپاتيت B و D بين ۳۰ تا ۱۸۰ روز ( به طور متوسط چهار تا ۱۲هفته)، هپاتيتC بين ۱۵ تا ۱۶۰ روز (به طور متوسط هفت هفته) و در مورد هپاتيت E بين ۱۵ تا ۶۰ روز (به طور متوسط پنج تا شش هفته) است.علائم پيش درآمد هپاتيت حاد و ويروسي، سيستميك و كاملاً متغير است.علائم عمومي مثل بي اشتهايي، تهوع، استفراغ، خستگي، ناخوشي، درد مفاصل و ماهيچه ها، سر درد، ترس از نور، سرفه و زكام، ممكن است يك تا دو هفته قبل از يرقان بروز كند.يك تا پنج روز قبل از بروز يرقان ممكن است بيمار متوجه تيره شدن ادرار و كمرنگ شدن مدفوع خود شود.با بروز يرقان علائم عمومي پيش درآمد معمولاً خفيف مي شود.كبد بزرگ و حساس شده همراه با درد ربع فوقاني راست و ناراحتي است.مدت مرحله پس از يرقان بين دو تا ۱۲ هفته متغير است.
    * پيشگيري
    به علت اين كه درمان خاص در هپاتيت حاد ويروسي وجود ندارد و درمان ضد ويروسي نيز در هپاتيت مزمن ويروسي فقط در بعضي بيماران مؤثر است، بر پيشگيري از طريق ايمن سازي در گروه هاي پرخطر تاكيد مي شود.همانطور كه گفته شد گروه هاي پر خطر شامل كاركنان بهداشتي كه با خون سر و كاردارند، كاركنان و بيماران بخش همودياليز، ساكنان و كاركنان آسايشگاه هاي معلولين، معتادان به داروهاي تزريقي، محكومين به حبس هاي طولاني مدت، افرادي نظير هموفيلي هايي كه نيازمند درمان با مقدار زيادي از مشتقات خوني به مدت طولاني هستند و افرادي كه در مناطق با شيوع زياد بيماري زندگي مي كنند يا به اين نواحي زياد سفر مي كنند، هستند.
    براي پيشگيري پس از تماس هاي نزديك با مبتلايان به هپاتيت A تزريق ايمنوگلوبولين در نخستين فرصت ممكن توصيه مي شود. اين مقدار حتي اگر ۲ هفته پس از تماس با اين افراد تزريق شود ممكن است مؤثر باشد.
    منابع:
    -1كتاب بيماري هاي كبد از دكتر مرتضي داورخان و پروانه بيشه بان
    -2كتاب بيماري هاي عفوني از هاريسون ويراش ۲۰۰۲